Hội thảo quốc tế “Phòng ngừa tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số”

Chiều 26/2/2026, Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức Hội thảo quốc tế “Phòng ngừa tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số”.

Toàn cảnh hội thảo.

Tham dự hội thảo, về phía khách mời có Giáo sư Dina Siegel, Giám đốc Chương trình Thạc sĩ Tội phạm học Toàn cầu, Viện Luật Hình sự và Tội phạm học Willem Pompe Institute, Đại học Utrecht; Giáo sư Daan van Uhm, Đại học Utrecht, TS. Lương Thanh Hải Đại học Griffith University; PGS. TS. Tae Jin Chung, Đại học Pyeong Taek; TS. Brenda Oude Breuil, Đại học Utrecht; GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS. Nguyễn Minh Khuê, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp; PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh, Giám đốc Học viện Toà án; TS. Lê Thị Thúy Nga - Trưởng Khoa Đào tạo chung nguồn Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Học viện Tư pháp; PGS.TS. Trung Tướng. Trần Văn Độ, nguyên phó chánh án Toà án nhân dân tối cao, nguyên Chánh án toà án Quân sự Trung ương; ThS. Cao Việt Hoàng, Phó chánh tòa Hình sự, Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh; TS. Nguyễn Khắc Hải, trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS. Hoàng Thị Bích Ngọc, trường Đại học Kiểm sát.

Ngoài ra, tham dự hội thảo còn có một số khách mời là đại diện các đơn vị thuộc Bộ Công an; Cục An ninh chính trị nội bộ (A03); Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05); Đại diện Tòa án nhân dân tối cao; Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; Đại diện Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội; Đại diện Hội Luật gia Việt Nam; Đại diện Liên đoàn Luật sư Việt Nam; Đại điện Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội; Đại diện Học viện An ninh nhân dân; Đại diện Trường Đại học kiểm sát; Đại diện Khoa Luật, Trường Đại học Ngoại thương; cùng các cơ quan báo chí

Về phía Trường Đại học Luật Hà Nội có PGS.TS. Nguyễn Văn Quang - Phó Hiệu trưởng; TS. Hoàng Xuân Châu – Phó Hiệu trưởng; PGS.TS Cao Thị Oanh - Trưởng khoa Khoa Pháp luật Hình sự cùng các thầy cô đại diện các khoa chuyên môn, phòng ban của Nhà trường.

Thời đại hội nhập quốc tế hiện nay đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, tác động sâu sắc đến mọi mặt của từ các lĩnh vực của đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội đến lĩnh vực chính trị đến an ninh, đặc biệt là phòng ngừa tội phạm. Trước bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, phòng ngừa tội phạm xuyên quốc gia là nhiệm vụ của mỗi quốc gia trên thế giới, gắn liền với các biện pháp, định hướng và hoạt động tổ chức phòng ngừa, đấu tranh phòng chống tội phạm. Bên cạnh đó, trước những biến chuyển của con người trong kỷ nguyên số, công cuộc phòng chống tội phạm xuyên quốc gia trở thành một thách thức lớn hơn bao giờ hết khi phương thức thực hiện hành vi phạm tội ngày càng trở nên tinh vi, đòi hỏi việc áp dụng khoa học công nghệ cao. Những thay đổi của thời đại đòi hỏi chúng ta phải thích nghi, tận dụng những thành tựu khoa học mới trong kỷ nguyên số để củng cố và tăng cường khả năng phòng ngừa tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số. Nếu thực hiện được nhiều biện pháp hữu ích, định hướng có tính dự báo chính xác cao, và hoạt động tổ chức phòng ngừa tội phạm được thực hiện một cách khoa học, chặt chẽ, công cuộc phòng ngừa tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số được đảm bảo và ngày càng góp phần đẩy lùi tội phạm ra khỏi đời sống con người.

Các đại biểu cùng nhau chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo.

Phát biểu khai mạc, PGS. TS. Nguyễn Văn Quang cho biết ở thời điểm của những chuyển biến sâu sắc, ranh giới giữa thế giới "ảo" và thế giới "thực" đang bị xóa nhòa nhanh chóng. Chúng ta đang đối mặt với thách thức kép. Thứ nhất là sự gia tăng của tội phạm mạng, như hành vi phân tán mã độc tống tiền và xâm phạm dữ liệu, đe dọa sự toàn vẹn của hạ tầng trọng yếu. Thứ hai là sự bùng nổ của tội phạm lợi dụng không gian mạng, nơi các hành vi phạm tội truyền thống như lừa đảo, buôn người và rửa tiền được khuếch đại bởi tốc độ và tính ẩn danh của internet. Các mạng lưới tội phạm lai này hoạt động không biên giới, trong khi hệ thống pháp luật của chúng ta vẫn bị giới hạn bởi chủ quyền lãnh thổ. Điều này đặt ra cho chúng ta một câu hỏi nền tảng: Làm thế nào để chúng ta thực thi pháp quyền trong một thế giới số phi biên giới bằng những công cụ khoa học hiện đại?

PGS. TS. Nguyễn Văn Quang - Phó Hiệu trưởng Nhà trường phát biểu khai mạc.

PGS.TS. Nguyễn Văn Quang nhấn mạnh đề xuất ba mục tiêu cốt lõi cho hội thảo: Thứ nhất, chúng ta cần làm rõ các định nghĩa pháp lý đang biến đổi của tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên của Dữ liệu lớn và Trí tuệ nhân tạo (AI). Thứ hai, chúng ta cần đánh giá một cách phản biện các bộ luật hình sự và tố tụng để xử lý hiệu quả chứng cứ điện tử và thẩm quyền tài phán xuyên biên giới. Thứ ba, chúng ta phải tăng cường tình đoàn kết trong học thuật giữa các học giả Việt Nam và Hà Lan, tạo ra một nền tảng tri thức chung để đấu tranh với những mối đe dọa chung này.

Hội thảo diễn ra với 9 tham luận đến từ các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia trong và ngoài nước gồm các bài viết sau:

TS. Đỗ Thị Ánh Hồng trình bày tham luận “Transnational crime in the digital era: Identification and characteristics from a criminological perspective/ Tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số: Nhận diện và đặc điểm dưới góc độ tội phạm học”.

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ kỹ thuật số và quá trình toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng đã mang lại những thay đổi cơ bản về cấu trúc, phương thức hoạt động và mức độ nguy hiểm của tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ tạo ra một môi trường mới cho việc thực hiện các hành vi phạm tội truyền thống, không gian mạng còn trở thành nền tảng cho sự xuất hiện của các hình thức tội phạm xuyên quốc gia mới, vượt ra ngoài khả năng điều chỉnh hiệu quả của bất kỳ hệ thống pháp luật quốc gia nào. Bài viết này xem xét tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số từ góc độ tội phạm học, nhằm làm rõ cơ sở lý thuyết, khung khái niệm, tiêu chí nhận dạng và các đặc điểm tội phạm học riêng biệt của nó. Thông qua các phương pháp phân tích và tổng hợp kết hợp với cách tiếp cận liên ngành, bài viết lập luận rằng tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số với những đặc điểm nổi bật như phi lãnh thổ hóa, mức độ ẩn danh cao, cấu trúc tổ chức dựa trên mạng lưới linh hoạt, tính chuyên nghiệp hóa sâu rộng và khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi công nghệ. Những đặc điểm này phản ánh sự chuyển đổi của tội phạm như một hiện tượng xã hội toàn cầu, đồng thời đặt ra nhu cầu cấp thiết về việc phát triển các khung lý thuyết tội phạm học phù hợp với bối cảnh số hóa.

PGS.TS Tae Jin Chung trình bày tham luận “The current situation and trends of transnational crime: From a global perspective to South Korea/ Tình hình hiện tại và xu hướng tội phạm xuyên quốc gia: từ quan điểm toàn cầu đến góc nhìn của Hàn Quốc”.

Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (TOC) vào năm 2026 sẽ tạo thành một nền kinh tế bất hợp pháp lan rộng, trị giá hàng nghìn tỷ đô la – ước tính chiếm 3-7% GDP toàn cầu – lợi dụng sự phân mảnh địa chính trị, các đổi mới kỹ thuật số như trí tuệ nhân tạo (AI) và tiền điện tử, cùng những điểm yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu để duy trì bạo lực, tham nhũng và bất ổn. Từ góc độ toàn cầu, các mạng lưới tội phạm linh hoạt thống trị hệ sinh thái gian lận mạng, các kế hoạch trốn tránh lệnh trừng phạt, buôn bán ma túy, buôn lậu người và khai thác tài nguyên bất hợp pháp, với các băng đảng rửa tiền liên kết với Trung Quốc tạo điều kiện cho dòng tiền điện tử bất hợp pháp trị giá 158 tỷ USD trong bối cảnh các quốc gia ngầm thỏa hiệp. Tại Hàn Quốc, TOC giao thoa với các động lực khu vực thông qua sự gia tăng tội phạm mạng, các hoạt động mạng do nhà nước Triều Tiên tài trợ, các tuyến đường buôn lậu tiền chất fentanyl và việc bóc lột lao động di cư trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang trên bán đảo Triều Tiên và Đông Bắc Á. Bài báo này phác thảo các xu hướng toàn cầu hiện hành, phân tích các biểu hiện đặc thù của Hàn Quốc và đề xuất các biện pháp đối phó đa phương tích hợp, nhấn mạnh việc tăng cường hợp nhất thông tin tình báo, các chế độ minh bạch tài chính và các chiến lược giảm thiểu lỗ hổng để xây dựng quản trị bền vững. Dựa trên các đánh giá gần đây, bao gồm RiskMap 2026 và các báo cáo của Chainalysis, bài báo này ủng hộ việc sử dụng phân tích dự báo và hợp tác xuyên biên giới để chống lại các mối đe dọa lai ghép này.

TS. Hoàng Xuân Châu với tham luận “Restructuring corporate criminal liability in the digital era: From the crisis of the “identification doctrine” to a “dual liability” framework/ Xem xét lại trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân trong kỷ nguyên số: Từ khủng hoảng của “học thuyết xác định” tới cơ sở “trách nhiệm kép”.

Bài viết này xem xét khoảng cách ngày càng lớn giữa cơ sở hạ tầng pháp lý kỹ thuật số hiện đại của Việt Nam và cấu trúc pháp luật hình sự lạc hậu tính đến năm 2025. Với việc ban hành Luật Công nghiệp Công nghệ Số (số 71/2025/QH15), Luật Dữ liệu (số 60/2024/QH15) và Luật Trí tuệ Nhân tạo (số 134/2025/QH15), Việt Nam đã thiết lập một hệ sinh thái hiện đại công nhận tài sản kỹ thuật số và quản trị dựa trên trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, Bộ luật Hình sự năm 2015 (được hợp nhất năm 2025) vẫn còn ràng buộc với “Học thuyết Xác định”, một mô hình trách nhiệm phái sinh đòi hỏi phải tìm ra “người chỉ đạo” để quy kết lỗi cho một doanh nghiệp. Nghiên cứu này lập luận rằng các tác nhân kỹ thuật số tự động và các thuật toán “hộp đen” tạo ra một “khoảng trống về ý định phạm tội” khiến các học thuyết truyền thống lấy con người làm trung tâm trở nên bất lực. Bằng cách phân tích các tiền lệ quốc tế như vụ Moffatt kiện Air Canada (2024) và vụ Productivity Partners kiện ACCC (2024), cùng với các lý thuyết hiện đại như “Ý định có hệ thống” và “Không ngăn chặn được”, bài báo này đề xuất một “Khung trách nhiệm kép” cho Việt Nam. Khung này chủ trương khách quan hóa ý định của doanh nghiệp thông qua thiết kế hệ thống và áp dụng trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc đối với hành vi không ngăn chặn được tội phạm công nghệ cao. Bài báo cũng khuyến nghị các biện pháp trừng phạt hiện đại như “thu hồi lợi nhuận bằng thuật toán” để đảm bảo cuộc cách mạng số “Sản xuất tại Việt Nam” được củng cố bởi trách nhiệm giải trình mạnh mẽ của doanh nghiệp.

Giáo sư Daan van Uhm với tham luận “Transnational environmental crime/ Tội phạm môi trường xuyên quốc gia”.

Tội phạm môi trường xuyên quốc gia gây ra những thiệt hại ngày càng gia tăng và đa diện cho hệ sinh thái toàn cầu cũng như các sinh vật sống trong đó. Bài trình bày này giới thiệu về chủ đề tội phạm môi trường xuyên quốc gia, chỉ ra phạm vi, quy mô và tác hại cũng như sự bất đối xứng gây ra tội phạm góp phần vào tội phạm môi trường. Sau đó, trọng tâm chuyển sang các tổ chức tội phạm khác nhau thực hiện tội phạm môi trường xuyên quốc gia, mối liên hệ giữa thị trường hợp pháp và bất hợp pháp, và sự giao thoa với các loại tội phạm và xung đột khác. Bài trình bày kết luận với những hàm ý trong việc ứng phó với tội phạm môi trường xuyên quốc gia.

ThS. Lưu Ngọc Ánh trình bày tham luận “International cooperation in the prevention of transnational crime/ Hợp tác quốc tế phòng ngừa tội phạm xuyên quốc gia”.

Do bản chất xuyên quốc gia vốn có của chúng - trong đó bất kỳ quốc gia nào cũng có thể là địa điểm thực hiện hoặc che giấu các hoạt động tội phạm - kết hợp với việc khai thác công nghệ kỹ thuật số để mở rộng phạm vi hoạt động, mã hóa thông tin liên lạc và xóa dấu vết, tội phạm xuyên quốc gia ngày càng trở nên tinh vi và phức tạp. Những hành vi phạm tội này đã vượt quá khả năng quản lý và thực thi pháp luật của từng quốc gia, đặt ra những thách thức đáng kể, đòi hỏi tăng cường hợp tác quốc tế trong việc chia sẻ thông tin và hỗ trợ pháp lý lẫn nhau. Bài viết này xem xét thực tiễn hợp tác quốc tế của Việt Nam trong việc chống tội phạm xuyên quốc gia. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao hiệu quả các nỗ lực chống và ngăn chặn tội phạm xuyên quốc gia trong kỷ nguyên số.

Tiến sĩ Brenda Oude Breuil trình bày tham luận “Fighting human trafficking in the digital era: The use of holography in a unique Dutch ‘cold case’/ Chống hành vi mua bán người trong kỷ nguyên số: Việc sử dụng công nghệ ảnh ba chiều trong vụ án đặc biệt chưa được giải quyết tại Hà Lan.”

Bài viết phân tích hành vi sử dụng công nghệ ba chiều trong vụ án người hành nghề mại dâm có quốc tịch Hungary bị ám sát tại phố đèn đỏ ở Amsterdam. Bài viết phân tích khái niệm giữa hành nghề mại dâm và hành vi phạm tội mại dâm, để thấy xu hướng tái hình sự hóa hiện nay có sự tác động của các yếu tố chính trị và nhầm lẫn trong ngôn từ “mua bán người” và hoạt động mại dâm” đang không rõ ràng. Từ đó, phân tích xem ảnh ba chiều sẽ tác động như thế nào đến trí nhớ của các nhân chứng, và ảnh hưởng thế nào đến vụ án. Các mạng lưới tội phạm sẽ phản ứng như thế nào trước sự tiếp cận rộng rãi hơn.

Tiến sĩ Lương Thanh Hải trình bày tham luận “Updating the “Simple Job/ High salary”: The Long-lasting impact of scam-driven crime on Vietnamese Jobseekers/ Cập nhật chiêu trò “Việc nhẹ lương cao”: Tác động lâu dài của tội phạm có dấu hiệu lừa đảo đối với người Việt Nam tìm việc.

Lời hứa về một “công việc đơn giản – lương cao” đã trở thành động lực chính cho việc buôn bán lao động Việt Nam vào các hoạt động lừa đảo quy mô lớn trên khắp Đông Nam Á và các khu vực khác. Dựa trên nghiên cứu kết hợp nhiều phương pháp của tôi và tích hợp các diễn biến từ những năm 2020, bài báo này định nghĩa lại vấn đề như một thách thức hai chiều: buôn người ra nước ngoài vào các hoạt động tội phạm cưỡng bức và việc các hộ gia đình Việt Nam trở thành nạn nhân của cùng một ngành công nghiệp lừa đảo. Bài báo kết hợp bằng chứng về sự lan rộng theo địa lý, tuyển dụng và thực hiện được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI), và các phương thức rút tiền dựa trên tiền điện tử. Dựa trên những suy ngẫm cá nhân từ ấn phẩm đầu tiên trên Nature Portfolio năm 2024, và cập nhật tình hình và chính sách hiện tại ở Việt Nam, bản thảo này đề xuất một số hành động cụ thể cho Việt Nam, bao gồm (1) ngăn chặn việc tuyển dụng trên các nền tảng và trong cộng đồng; (2) thiết lập các biện pháp sàng lọc lấy nạn nhân làm trung tâm và không mang tính trừng phạt; (3) theo dõi dòng tiền bằng cách sử dụng AML/CFT có nhận thức về stablecoin; (4) áp dụng các biện pháp trừng phạt và kiểm soát xuyên biên giới; và (5) tích hợp các hệ thống dữ liệu với việc đánh giá liên tục.

ThS. Cao Việt Hoàng trình bày tham luận “Transnational Fraud Crimes: A criminological analysis of current patterns and prevention challenges/ Tội phạm lừa đảo xuyên quốc gia: Phân tích dưới góc độ tội phạm học về mô hình tội phạm hiện nay và thách thức về phòng ngừa”.

Hành vi lừa đảo xuyên quốc gia đã trở thành một hình thức tội phạm chủ yếu trong thời đại kỹ thuật số, tuy nhiên các giải thích về mặt tội phạm học thường vẫn còn rời rạc và tập trung vào việc thực thi pháp luật. Nghiên cứu này xem gian lận xuyên quốc gia như một hiện tượng dựa trên cơ hội, gắn liền với hệ sinh thái, bắt nguồn từ các bối cảnh kỹ thuật số và phân mảnh về mặt pháp lý. Sử dụng phân tích nội dung định tính của sáu bản án hình sự Việt Nam, bài báo này phác thảo các giai đoạn tố tụng của gian lận xuyên quốc gia. Kết quả xác định một mô hình gian lận đa giai đoạn nhất quán và cho thấy các hoạt động kỹ thuật số thường nhật, sự tin tưởng dựa trên nền tảng và sự giám sát phân mảnh cùng nhau tạo ra các cơ hội gian lận xuyên biên giới. Nghiên cứu chỉ ra những khó khăn về cấu trúc trong việc ngăn chặn tội phạm và kêu gọi chuyển sang các chiến lược phòng ngừa theo tình huống, tập trung vào nạn nhân và đa tác nhân, có sự tham gia của cả các cơ quan chính phủ và phi chính phủ.

Tiến sĩ Hoàng Thị Bích Ngọc trình bày tham luận “Strengthening the prevention of offences in the field of information techonology and telecommunications networks in Vietnam/ Tăng cường phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và mạng viễn thông ở Việt Nam.”

Các hành vi phạm tội thực hiện thông qua mạng công nghệ thông tin và viễn thông ngày càng phổ biến ở Việt Nam và được quy định trong Nghị định 25/2014 của Chính phủ về tội phạm công nghệ cao và một nhóm tội danh chuyên trách trong Bộ luật Hình sự. Chúng gây ra những rủi ro đáng kể cho các giao dịch tài chính kỹ thuật số và an ninh cá nhân. Nghiên cứu này xác định phạm vi pháp lý của các hành vi phạm tội này, phác thảo xu hướng và cấu trúc tội phạm trong giai đoạn 2018–2025, xác định các điều kiện góp phần và đề xuất các biện pháp phòng ngừa. Phân tích dựa trên số liệu thống kê của viện kiểm sát (2018–2025), 85 bản án đã được công bố năm 2025 liên quan đến 184 bị cáo và khảo sát 225 chuyên gia tư pháp hình sự. Số vụ án được ghi nhận tăng từ 60 vụ (100 bị cáo) năm 2018 lên 195 vụ (581 bị cáo) năm 2025. Công tác phòng ngừa cần kết hợp giảm thiểu rủi ro kinh tế - xã hội, duy trì nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường quản trị danh tính và dữ liệu trong khuôn khổ phòng chống tội phạm quốc gia. Nghiên cứu sâu hơn cần cụ thể hóa các biện pháp này và đánh giá tác động bằng các chỉ số minh bạch.

Phát biểu tổng kết, GS. Dina Siegel vô cùng xúc động khi đến Việt Nam và được đón nhận nhiều sự quan tâm nồng nhiệt đến từ các học giả, nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia, với các cuộc trao đổi sôi nổi, chuyên sâu của các đại biểu, đồng thời nhấn mạnh hội thảo không chỉ góp phần nâng cao nhận thức mà còn là bước đi quan trọng để đề xuất hoàn thiện các học thuyết, giải pháp phòng ngừa đối với tội phạm xuyên quốc gia.